ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਡਿਲਿਵਰੀ ਰਾਈਡਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਫਟ ਦੌਰਾਨ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਬਾਥਰੂਮ ਜਾਣ ਲਈ ਰੁਕਣਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਮਤਲਬ ਉਹ ਇਨਸੈਂਟਿਵ ਬੋਨਸ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਾਇਆ ਭਰਨ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 12 ਘੰਟੇ 44 ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡੀਹਾਈਡਰੇਟ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਜਾ ਵਿਕਲਪ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ — ਇੱਕ ਐਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।
ਇਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀਟਵੇਵ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ। ਨਾ ਕਿ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚਾਰਟ, ਨਾ ਹੀ ਖਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰੰਗੀਨ ਅਲਰਟ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਅੱਜ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ — ਪਰ ਇੱਕ ਤੈਅ ਲਹਿਰ ਨਾਲ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਮਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਰਾਹਤ ਵਾਂਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲਹਿਰ ਹੁਣ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਠੋਰ, ਹੋਰ ਵੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਹਾਲਤ ਬਣ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ — ਜੋ 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 4 ਵਜੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਐਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕਿ 10 ਤੋਂ 5 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਹਿਣਯੋਗ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁੱਝ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: “ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ।” ਉਸਦੇ ਟਮਾਟਰ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਭਿੰਡੀ ਦੀ ਫਸਲ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਝੁਲਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਵਧਣਾ, ਤੇਜ਼ ਸਿਰਦਰਦ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੜਨਾ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ — ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਆਮ ਲਾਗਤ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰਸ ਦੇ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਗਿਗ ਵਰਕਰ ਲਾਗ ਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਿਸਾਨ ਫਸਲ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਦੁਪਹਿਰ 12 ਤੋਂ 3 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਲਾਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦਫ਼ਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਕਰੀਟ — ਫਲਾਈਓਵਰ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਰਮਾਣ — ਦਿਨ ਭਰ ਗਰਮੀ ਸੋਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ 11 ਵਜੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋ, ਕੁੱਝ ਰਾਹਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਖਾਣਾ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਰਾਹਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਕੂਲਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਹੋਇਆ — ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਕਟੌਤੀ। ਉੱਪਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਦਾ ਆਵਾਗਮਨ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਸੁਵਿਧਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਹਾਲਤ ਹੈ।
ਇੱਕ ਗੱਲ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਉਹ ਹੈ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਅਸਰ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਹੁਣ ਇੰਨੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ। ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸੋਖਣ ਵਾਲਾ ਕੰਕਰੀਟ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸੌਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ, ਇੱਕ ਐਸੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਹੋਰ ਲੋਕ ਥਕਾਵਟ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਹੀਟ ਸਟਰੋਕ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ — ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਧਾਰਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਵੈਟ-ਬਲਬ ਤਾਪਮਾਨ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ: ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਪਸੀਨਾ ਇਸ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਦ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਨਮੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 35 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਵੈਟ-ਬਲਬ ਤਾਪਮਾਨ ‘ਤੇ — ਜੋ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ — ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਜੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰੀਰ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦਾ, ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਹਾਲੇ ਉਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਾਲਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਇੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹਾਂ ਕਿ 40 ਡਿਗਰੀ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਗਰਮੀਆਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਗਰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ,”ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ — ਪਰ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਫਰਕ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪਰ ਅਸਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਣਾ ਵੀ ਹੁਣ ਵੱਖਰਾ ਅਨੁਭਵ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਮੈਂ ਖੁਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ — 45 ਮਿੰਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਿਵੇਂ ਝੁਲਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਢੱਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਨੇ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਸਫਰ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਖਤਰਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ — ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲਿਆ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ “ਢਲਣਾ”ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਚੁੱਪ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ — ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉਠਣਾ, ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਅਸਥਾਈ ਛਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਵੇਲੇ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਨ ਕੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਝ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਰੱਥ ਹਨ — ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਜੋ ਟਿਨ ਦੀ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਪੱਖਿਆਂ ਦੇ 43 ਡਿਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਕੂਲ ਤਾਂ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ।
ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ — ਉਹ ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਡੋ-ਗੈਂਗੇਟਿਕ ਮੈਦਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ 2050 ਦੀ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਜ ਦਾ ਉਹ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਵੇਰੇ 4 ਵਜੇ ਉਠ ਕੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਥਕਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਇੱਕ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜੋ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ — ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਜੇ ਆਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
-ਹਰਗੁਨ ਕੌਰ, ਏਅਰਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋ
